လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး ဝႅၼ်ႇပႃႇၾႆးၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈၾၢင်ႉသတိ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း

ဝႅၼ်ႇပႅၵ်ႇၾႆးၾႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵုမ်းထိင်း ၼမ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉမူတ်းသႂ်၊ ၼႃႈၵၢၼ်ပိူင်လူင်ၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်တႃႇၵုမ်းထိင်း လွင်ႈလႆၼမ်ႉ ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃး လူၺ်ႈ ၵုမ်းထိင်း လွင်ႈပိုတ်ႇလႄႈ လွင်ႈဢိုတ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇ ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ မိူဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼႆႉ တေဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉ လႄႈ လၢႆးၾၢင်ႉသတိ ၽွင်းၸႂ်ႉတိုဝ်း။

I. လွၵ်းလၢႆး ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ၶွင်ဝႅၼ်ႇပႅၵ်ႇၾႆးၾႃႉ

1. ထတ်းတူၺ်းတီႈတင်ႈ - ၵွၼ်ႇပႆႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၶိူင်ႈဝႅၼ်ႇပႅၵ်ႇၾႆးၾႃႉ, ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁႂ်ႈမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ လႆႈတင်ႈဝႆႉ တီႈဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ။ ဝႅၼ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီတင်ႈဝႆႉ ႁႂ်ႈမၼ်းယၢဝ်း ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် ယွၼ်ႉႁႅင်းၸၼ်။
2. လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ်ၾႆးၾႃႉ - ႁႂ်ႈမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ပၼ်တီႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉ ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈ။ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ လႄႈ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ၶေႃႈတၢင်ႇလဝ်ႈ ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဝႅၼ်ႇပႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႇပႆႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁႂ်ႈၵူတ်ႇတူၺ်းဝႃႈ သၢႆၾႆးၾႃႉ မၼ်းဢမ်ႇတိူဝ်ႉသင် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈ သၢႆၾႆးၾႃႉ ပွတ်း ဢမ်ႇၸိုမ်းဢွၵ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
3. လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် လူၺ်ႈမိုဝ်း - ၵွၼ်ႇပႆႇပိုတ်ႇၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢဝ်မိုဝ်း ပၼ်ႇ တူၼ်ႈဝႅၼ်ႇ သေ ၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် လူၺ်ႈမိုဝ်းသေ တူၺ်းဝႃႈ ဝႅၼ်ႇ ပိုတ်ႇဢိုတ်း လီလီယူႇႁိုဝ် လႄႈ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈ ၸပ်းဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။
4. လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၾႆးၾႃႉ - ဝၢႆးသေ ၾႆးၾႃႉ ပိၵ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ၾႆးၾႃႉသေ တူၺ်းဝႃႈ ဝႅၼ်ႇၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽိုင်ႈၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ မိူၼ်ၵဝ်ႇသေ ထိုင်တီႈ ပိုတ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ လႄႈ ဢိုတ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇႁိုဝ်။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈသႂ်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီငၢမ်း။
5. လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး သၢႆငၢႆ - သင်ဝႃႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉ ဢၼ်မီး ၶိူင်ႈပၼ်သၢႆငၢႆ ဢၼ်ပၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းပၼ် လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး သၢႆငၢႆ ႁႂ်ႈတီႈပိုတ်ႇဝႅၼ်ႇပႃႇ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း သၢႆငၢႆ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၽိတ်းပိူင်ႈ။
6. လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈၸိုမ်းဢွၵ်ႇ - ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းလွင်ႈမူၼ်ႉမႄး လွင်ႈၸိုမ်းဢွၵ်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈၸိုမ်းဢွၵ်ႇ တႃႇတေထတ်းတူၺ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢိုတ်းဝႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈၸိုမ်းဢွၵ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီ။

II. လွင်ႈၾၢင်ႉသတိ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇၾႆးၾႃႉ

1. လွင်ႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးတႃႇသေႇ-ဝႅၼ်ႇပႃႇၾႆးၾႃႉထုၵ်ႇလီမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး လႄႈ ႁဵတ်းပၼ် ၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄး ၽွင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇတႃႇသေႇ။ တူၺ်းၼမ်ႉမၼ်း ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉသေ သႂ်ႇၼမ်ႉမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်း။
2. ဝႄႈလွင်ႈၼၵ်းလိူဝ် - မိူဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈဝႅၼ်ႇပႅၵ်ႇၾႆးၾႃႉ၊ဝႄႈလွင်ႈၼၵ်းလိူဝ်။ ႁႅင်းၼမ်ႉမၼ်း ၼမ်ပူၼ်ႉတီႈၸိုင် ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ လူႉလႅဝ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢသၢၵ်ႈမၼ်း ပွတ်းလူင်း။
3. လွင်ႈမေႃယူႇၸွမ်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ - သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၶိူင်ႈၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ၶေႃႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈမၼ်း။ ဝႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တီႈဢၼ် မႆႈသုင် တီႈဢၼ် ႁႅင်ႈၼမ် ဢမ်ႇၼၼ် တီႈဢၼ် ၸၢင်ႊၵူၼ်ႇပင်း လႄႈ ပေႃးလူဝ်ႇ ႁႂ်ႈဢဝ်လၢႆးၵႅတ်ႇၶႄ ၼႆယဝ်ႉ။
4. ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း - မိူဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉ။ ဝႄႈလွင်ႈၵႆႉပိုတ်ႇဢိုတ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉ လူႉလႅဝ်။
5. လွင်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ - ၽွင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ႁၼ်ဝႃႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုတ်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢိုတ်းလႆႈ မိူၼ်ၵဝ်ႇၼႆၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵိုတ်းယင်ႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ တႃႇၵူတ်ႇထတ်းၵမ်းလဵဝ်။ ယႃႇပေတဵၵ်းၸႂ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလူႉသုမ်းယႂ်ႇလူင်။
6. ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ် ရူတ်ႉၾႆး - ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉ လႆႈႁပ်ႉပၢင်သွၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပွင်ႇၸႂ် လၵ်းၵၢၼ် ဝႅၼ်ႇပႃႇ လႄႈ လွင်ႈၾၢင်ႉသတိ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ် ႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေး။

ၵႅပ်ႈၵႅပ်ႈ

လွင်ႈတႄႇႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၶွင်ဝႅၼ်ႇပႅၵ်ႇၾႆးၾႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီငၢမ်း။ လွၵ်းလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ လွင်ႈၾၢင်ႉသတိ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢသၢၵ်ႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၾႆးၾႃႉ ၶၢဝ်းယၢဝ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် မၼ်း တိူဝ်းတွၼ်းမႃး လႆႈလီငၢမ်း။ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတေႉတေႉၼၼ်ႉ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉသတိသေ ၵူတ်ႇထတ်း လႄႈ မူၼ်ႉမႄးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီတႃႇသေႇ။