ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဝႅၼ်ႇပႃႇ မိူင်းၶႄႇ

မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇႁိုင်ၼႆႉ ၸုမ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် (OECD) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆး ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶၢဝ်းၵၢင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း။ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပီႊ 2021 ၼႆႉ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ 5.8% သေ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ လႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေမီး 5.6% ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈပႃးဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း G20 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပီႊ 2021 ၼႆႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းၶႄႇ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ 8.5% (မိူဝ်ႈလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ပီႊၼႆႉ လႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ 7.8%) ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ဢၼ်သိုပ်ႇပဵၼ်မႃး လႄႈ ဢၼ်ၼိမ်သဝ်း ၶွင် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် လႄႈ ၵႅတ်ႉသ် သၽႃႇဝ၊

ၵ- ငဝ်းလၢႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဝႅၼ်ႇပႃႇ မိူင်းၶႄႇ

လူၺ်ႈလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႄႈ လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၶမ်ႇပၼီႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပႃႇတီႇလၢႆလၢႆၽၢႆႇသေ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ မိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းပီႊပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈ ၼိဝ်ႇၵလီးယႃး ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၸၼ်ႉၼိဝ်ႇၵလီးယႃး၊ သူၼ်ႁႆႈၼႃး လႄႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၸၼ်ႉသုင် ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး လႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တႅၼ်းတၢင် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပႃး လွင်ႈၽွင်းငမ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶ- ပိူင်ၶေႉၶဵင်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဝႅၼ်ႇပႃႇ မိူင်းၶႄႇ

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဝႅၼ်ႇပႃႇ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီးႁႅင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ တႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း တင်းၼမ် မီးဝႆႉ ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၶႄႉၶဵင်ႇ ၵႃႊၶၼ်(ဝႅပ်ႇဝႅပ်ႇၽိုင်ႈ,lug ၽိုင်ႈဝႅၼ်ႇ, ၽႅၼ်ႇလိၼ်မွၵ်ႇၵွၼ်,ၵဵတ်ႉဝႅၼ်ႇ,ထတ်းတူၺ်းဝႅၼ်ႇ,etc) ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းဢုပ်ႇဢူဝ်း တႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၽၢႆႇတႂ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈဢိတ်းဢွတ်း၊ လူၺ်ႈလွင်ႈ ငိုၼ်းတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၽၢႆႇမိၵ်ႈမၢႆ လႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ ငိုၼ်းတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈမႃးၼႆႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်း မီးလွင်ႈလွၵ်ႇငိူတ်ႈ လႄႈ လွင်ႈတဵၵ်းတဵင် ယႂ်ႇလူင်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဝႅၼ်ႇပႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈသေ ၶူဝ်းၶွင်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ၊

C. မိူဝ်းၼႃႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇ တႃႇဝႅၼ်ႇပႃႇ

ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း (ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးတၢင်းမုင်ႈမွင်း ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တႃႇတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵုမ်းထိင်း ၼႂ်းပိူင် ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးၼႃႈၵၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈတတ်းဢွၵ်ႇ၊ လွင်ႈၵုမ်းထိင်း၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၼိမ်သဝ်း ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈလူတ်းယွမ်း ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢၼ်လႆလိူဝ်။ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႃးၸဵမ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ၵၢၼ်ထၢတ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸေႈ၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊

ၸွမ်းၼင်ႇ “ၽိုၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွၵ်းၵၢတ်ႇ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၵုမ်းထိင်း မိူင်းၶႄႇ” ၶွင် ARC ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းပီႊ 2019 ၼႆႉ လွၵ်းၵၢတ်ႇ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၵုမ်းထိင်း ၼႂ်းမိူင်း တေလိူဝ် 2 ပီႇလီႇယၼ်ႇတေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇသေ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ပီႊပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ တေၶိုၼ်ႈမႃး 5% လိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီႊၼႆႉ ၶၼ်ငိုၼ်း ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၼိုင်ႈပီႊလႂ် တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ 5.3% ၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵၢတ်ႇ Control Valve ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆၼွၵ်ႈမိူင်း ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2018 ၼၼ်ႉ ဢႄးမႃႇသၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၵုမ်းထိင်း ၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်မီး လွၵ်းၵၢတ်ႇ 8.3% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်တႅၼ်းတၢင် ၼႂ်းမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဝႆးဝႆးလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ၵုမ်းထိင်း ၼႂ်းမိူင်းၶဝ် မီးတၢင်းမုင်ႈမွင်း တႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလီယူႇ။

ၵၢၼ်တႅၼ်းတၢင် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ၼႂ်းမိူင်း ဝႆးမႃး။ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼႂ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ပႆတၢင်းလၢႆလၢႆမဵဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ လူတ်ႉၵႃး၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁေႈ၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ႁိူဝ်း၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝႅၼ်ႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၶူဝ်း ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵႅၼ်မၼ်း။ ၼႂ်းပီႊ 2019 ၼၼ်ႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ဝႅၼ်ႇလ် မီး 12.4% ၶွင် ၵႃႊၶၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တင်းမူတ်း ၶွင် ၶိူင်ႈၶူဝ်း ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင် မိူင်းၶႄႇ (ၸုမ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ၼိဝ်ႇမႅတ်ႉသီႇလ်) သေ တၢင်းယႂ်ႇ လွၵ်းၵၢတ်ႇ မီးမွၵ်ႈ 10 ပီႇလီႇယၼ်ႇ ယႂၢၼ်ႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဝႅၼ်ႇပႃႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ၸၼ်ႉသုင် မိူင်းႁဝ်းၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တေႃႉၶဝ်ႈမႃး (မိူဝ်ႈပီႊ 2020 ၼၼ်ႉ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလီႇ ဢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းႁဝ်း မီး 847 လၢၼ်ႉယႂၢၼ်ႇသေ ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃး မီးထိုင် 9.049 ပီႇလီႇယၼ်ႇ ယႂၢၼ်ႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်တႅၼ်းတၢင် ၼႂ်းမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဝႆးဝႆးလႄႈ ၵၢတ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလိၵ်ႉ ဝႅၼ်ႇပႃႇ မိူင်းႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဝႆးဝႆးယဝ်ႉ။