လၵ်းၵၢၼ် ၵၢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်း
ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်း TWSပဵၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်လႆၶိုၼ်း ၼႂ်းလွၵ်းပိူင် ၼမ်ႉၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွၵ်းလၢႆး ၼမ်ႉဢၼ်မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇၼၼ်ႉ လွတ်ႈၽေး လႄႈ မူတ်းသႂ်။ လၵ်းၵၢၼ်မၼ်း ပိူင်လူင်မၼ်း ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်း ၊ထတ်းတူၺ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ၊လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ႁႅင်းတဵၵ်း လႄႈ မၢင်ပွၵ်ႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် “ႁႄႉၵင်ႈ” တႃႇတေ ႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်း။ ၼႆႉပဵၼ် လွင်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း။
ဝႅၼ်ႇထတ်းသွင်ဢၼ်လွၵ်းလၢႆး
ၵမ်ႈၼမ်ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇပႃး ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း သွင်ဢၼ် ဢၼ်တင်ႈဝႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈသၢႆ။ ဝႅၼ်ႇထတ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ၶဝ်ႈထတ်းတူၺ်းဝႅၼ်ႇ) ပၼ်ႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ ၼႂ်းပိူင် ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမီးႁႅင်းတဵၵ်းၽၢႆႇလင်မႃးၼႆ မၼ်းဢိုတ်းဝႆႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ် လွင်ႈလႆၶိုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ထတ်းတူၺ်းဝႅၼ်ႇ(ႁူးဢွၵ်ႇထတ်းတူၺ်းဝႅၼ်ႇ) ႁဵတ်းပဵၼ် လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ထူၼ်ႈသွင် : သင်ဝႃႈ ဢၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းထတ်းတူၺ်းဝႅၼ်ႇပေႃးဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႆ ဢၼ်မၢႆသွင်ၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်း ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ပၼ်လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈႁႅင်းတဵၵ်း
ၼႂ်းၵႄႈသွင်ၵေႃႉထတ်းတူၺ်း ဝႅၼ်ႇပႃႇ၊မီးႁွင်ႈႁႅင်းတဵၵ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် (ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈလိၼ်ၵၢင်)။ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းပိူင်မၼ်းၼၼ်ႉ ႁႅင်းတဵၵ်းတီႈၽၢႆႇၶဝ်ႈ (ၽၢႆႇၼိူဝ် ဝႅၼ်ႇထတ်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း) ၼၼ်ႉ သုင်လိူဝ် ႁႅင်းတဵၵ်းတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၵၢင်သေ ႁႅင်းတဵၵ်းတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ သုင်လိူဝ် ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ (ၽၢႆႇတႂ်ႈ ဝႅၼ်ႇထတ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ထတ်းတူၺ်းဝႅၼ်ႇ). ႁႅင်းတဵၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅၼ်ႇထတ်းတင်းသွင်ဢၼ် တိုၵ်ႉပိုတ်ႇဝႆႉသေ ပၼ်ႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ။
သင်ဝႃႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်း ၸမ်တေပဵၼ်မႃး (မိူၼ်ၼင်ႇ ယွၼ်ႉႁႅင်းၼမ်ႉ ၽၢႆႇၼိူဝ် ၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၵ်းလူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁႅင်းၼမ်ႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃး) ၼႆၸိုင် လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ႁႅင်းၼမ်ႉ တေၵူၼ်ႇပင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢိုတ်းဝႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၼမ်ႉတေဢမ်ႇလႆၶိုၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၵၢင် ၵႂႃႇၸူး ႁူးၶဝ်ႈ။ သင်ဝႃႈ ဝႅၼ်ႇထတ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၼ်ႁႅင်းတဵၵ်းၶိုၼ်းၼႆၸိုင် မၼ်းတေဢိုတ်းပႅတ်ႈ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉဢၼ်လႆၶိုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵႂႃႇတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅၼ်ႇပႃႇ လူတ်းယွမ်း
ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်း တင်းၼမ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝႅၼ်ႇပႃႇ ဢၼ်ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉ တင်း ၼႃႈလိၼ် ၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဝႅၼ်ႇထတ်းတင်းသွင်ဢၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႅင်းတဵၵ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵၢင်ၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလိူဝ် ႁႅင်းတဵၵ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ (ၼႄပၼ် ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႊလႆၶိုၼ်း) ၼႆၸိုင် ဝႅၼ်ႇထတ်း ပိုတ်ႇပၼ် တႃႇတေ ပွႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵၢင်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၼႂ်းလူမ်း (ဢမ်ႇၼၼ် လွၵ်းလၢႆး ႁွင်ႈၼမ်ႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶိုၼ်းတဵၵ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း ၼမ်ႉဢၼ်မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း ၶွင် လွၵ်းပိူင်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၼၼ်ႉ သိုပ်ႇမီးၵႂႃႇ။
လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁင်းမၼ်း
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈတင်းမူတ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးႁဵတ်းႁင်းမၼ်း ဢမ်ႇလူဝ်ႇဢဝ်မိုဝ်း ၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင်။ ၶိူင်ႈၼႆႉ မၼ်းတုမ်ႉတွပ်ႇပၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁႅင်းၼမ်ႉ လႄႈ တၢင်းလႆမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းတေၵႅတ်ႇၶႄပၼ် လွင်ႈလႆၶိုၼ်း ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီ ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်း
ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်းလဵၼ်ႈပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လွၵ်းပိူင်ၼမ်ႉ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း လွင်ႈပၼ်ၼမ်ႉၵိၼ်၊ လူၺ်ႈလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်း ၶွင်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီပိူင်လူင်ၶဝ် ပႃးၸဵမ်-
1. **လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄၼမ်ႉလီ**
ၽွၼ်းလီပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ၼႂ်းၵႄႈ လွၵ်းပိူင်ၼမ်ႉၵိၼ် လႄႈ ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇၵိၼ်လႆႈ (မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉႁႅင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ၊ ၼမ်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉႁႅင်ႈ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈဢမ်ႇမူတ်းသႂ်သေ လူတ်းယွမ်းပၼ် ၽေးၶဵၼ် ပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2. **လွင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင်**
တီႈၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၽူႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၼမ်ႉလႆၶိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ မၢႆမီႈ ၽၢႆႇၼမ်ႉ လႄႈ ပၵ်းပိူင် ပၢႆးယူႇလီ (မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ EPA ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇၼမ်ႉ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် တမ်းဝၢင်းဝႆႉ) ၼၼ်ႉ ပၼ်ၶေႃႈပူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတင်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း လႄႈ လွၵ်းပိူင် ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း မၢႆမီႈသေ ဝႄႈလႆႈ လွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဢိုတ်းႁပ်း ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်။
3. **လွင်ႈလိူဝ်လႄႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်**
ၵမ်ႈၼမ်ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်းမီးဝႆႉ ဝႅၼ်ႇထတ်းသွင်ဢၼ် လႄႈ ဝႅၼ်ႇထတ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၶိူင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼႆ ၶိူင်ႈတၢင်ႇဢၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၵမ်ႉထႅမ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်တေၶိုၼ်းလႆၼၼ်ႉ ဢေႇလူင်းၵႂႃႇ။ လွင်ႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးတႂ်ႈႁႅင်းတဵၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်းလၢႆးၼမ်ႉလႆ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
4. **ၸႂ်ႉလႆႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၼႂ်းဢႅပ်ႉပလီႇၵေးသျိၼ်း**
ၶဝ်ၼႆႉ မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တီႈယူႇလၢႆလၢႆတီႈ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း၊ ဢမ်ႇဝႃႈ တေၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းသၢႆၼမ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် သၢႆၵၢၼ် ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉမဵဝ်းလႂ် (ၼမ်ႉ၊ ထၢတ်ႈၶေးမီး ၸႃႉၵႂႃႇ) ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းယႂ်ႇပိူင်ၼၼ်ႉ တေႁႄႉၵင်ႈလႆႈ ၼမ်ႉလႆၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလီငၢမ်း။
5. **လွင်ႈလူတ်းယွမ်းလွင်ႈလူႉသုမ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ**
လူၺ်ႈလွင်ႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈလႆၶိုၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ပၢမ်ႉၼမ်ႉ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢႃႇယုယၢဝ်းသေ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ တႃႇမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၵေႃႈ ယွမ်းလူင်း။
6. **လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁင်းၵူၺ်း**
ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လူၺ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇဢဝ်မိုဝ်း ၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင်သေ တုမ်ႉတွပ်ႇပၼ် လွင်ႈႁႅင်းတဵၵ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈလႆၶိုၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။ လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပိုင်ႈဢိင် လွင်ႈၵူၼ်းပႂ်ႉတူၺ်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ တႃႇသေႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ် ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႃႇ ၶိူင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ယူႇတီႈၵႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
7. **ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ-ၽွၼ်းလီ**
မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ တႃႇတင်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉယူႇသေတႃႉ ငိုၼ်းဢၼ်တေ ၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ။ ၶဝ်လူတ်းယွမ်းပၼ် ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ် ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်၊ လွင်ႈမႄးၶိူင်ႈၸႂ်ႉ၊ လွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင် လႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸၢင်ႊပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတေႉမၼ်း ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈလႆၶိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် တႃႇတေထိင်းသိမ်း လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း ၼႂ်းပိူင်၊ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉတွၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၼမ်ႉမၼ်း ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းပိုၼ်ၽႄ - လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ-11-2025
